50 टक्के मूळ वेतन नियम: प्रत्येक मालकाला काय माहीत हवे
NiyamHQ संपादकीय टीम · अद्ययावत: 29 सप्टेंबर 2026
तुमच्या पगार रचनेवरील परिणाम पाहायचा आहे?
वेतन व PF कॅल्क्युलेटर उघडा →थोडक्यात
21 नोव्हेंबर 2025 पासून लागू नवीन कामगार संहिता PF, ग्रॅच्युइटी, बोनस, मातृत्व लाभ इत्यादींसाठी “वेतन” ची एकच व्याख्या वापरतात. यात सर्व भरणा येतात, मग काही भत्ते वगळले जातात. वगळलेले भत्ते एकूण वेतनाच्या निम्म्याहून अधिक असतील तर जादा रक्कम परत वेतनात जोडली जाते. यालाच “50% मूळ वेतन नियम” म्हणतात.
कोणते भरणा वेतनातून वगळले आहेत
- घरभाडे भत्ता (HRA)
- वाहन भत्ता व प्रवास सवलत
- ओव्हरटाइम भरणा
- कमिशन
- मालकाचा PF / पेन्शन हप्ता
- ग्रॅच्युइटी, कामावरून कमी केल्याची भरपाई व सेवा संपताना अनुग्रह रक्कम
- निवास, वीज-पाणी व वैद्यकीय सुविधेचे मूल्य
लक्षात घ्या: नेहमीचा “विशेष भत्ता” या यादीत नाही, त्यामुळे थेट वाचनाने तो वेतनातच मोजला जातो.
उदाहरण
| घटक | मासिक | स्थिती |
|---|---|---|
| मूळ वेतन + DA | ₹12,000 | वेतन |
| HRA | ₹10,000 | वगळले |
| वाहन भत्ता | ₹2,000 | वगळले |
| इतर वगळलेले भत्ते | ₹16,000 | वगळले |
| एकूण | ₹40,000 |
वगळलेले भत्ते ₹28,000 म्हणजे 70% आहेत. एकूण वेतनाचा अर्धा ₹20,000 आहे, त्यामुळे ₹8,000 परत जोडले जातात. वेतन होते ₹12,000 + ₹8,000 = ₹20,000.
PF वर परिणाम
PF वेतन मर्यादा 17 सप्टेंबर 2026 पासून ₹25,000 आहे (पूर्वी ₹15,000). वरील उदाहरणातील ₹20,000 वेतन या मर्यादेपेक्षा कमी आहे, त्यामुळे PF मर्यादेपर्यंत ठेवला किंवा नाही तरी कर्मचाऱ्याचा PF ₹1,440 वरून ₹2,400 होईल.
ग्रॅच्युइटीवर परिणाम
ग्रॅच्युइटीवर ₹25,000 मर्यादा नाही, त्यामुळे सर्वात मोठा परिणाम इथेच दिसतो. सूत्र आहे वेतन × 15/26 × सेवा वर्षे. उदाहरणात प्रत्येक सेवा वर्षाची ग्रॅच्युइटी ₹6,923 वरून ₹11,538 होते.
मालकांनी आत्ता काय करावे
- प्रत्येक वेतन पातळी कॅल्क्युलेटरने तपासा.
- मूळ वेतन वाढवायचे की आहे त्या रचनेवर “मानलेले वेतन” धरून लाभ मोजायचे ते ठरवा.
- PF धोरण ठरवा: ₹25,000 मर्यादा किंवा पूर्ण वेतन.
- ग्रॅच्युइटी दायित्वाचे पुन्हा मूल्यमापन करून घ्या.
- पेरोल सॉफ्टवेअर, ऑफर लेटर व CTC नमुने अद्ययावत करा.
- कर्मचाऱ्यांना हातातील पगारातील बदल आधीच समजावून सांगा.
हा लेख सामान्य माहितीसाठी आहे, कायदेशीर किंवा कर सल्ला नाही. तुमच्या परिस्थितीसाठी चार्टर्ड अकाउंटंट किंवा कामगार कायदा तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
मूळ वेतन नेमके 50% असणे आवश्यक आहे का?
नाही. कायदा मूळ वेतन ठरवत नाही. नियम असा आहे की वगळलेले घटक 50% हून अधिक असतील तर जादा रक्कम वेतन मानली जाईल.
₹25,000 हून अधिक कमावणाऱ्यांनाही हा नियम लागू आहे का?
हो, व्याख्या सर्वांना लागू आहे. पण PF ₹25,000 मर्यादेपर्यंत ठेवता येतो, त्यामुळे जास्त कमावणाऱ्यांचा PF न बदलता — ग्रॅच्युइटी बहुधा बदलेल.